Zestawienie prosciutto crudo a cotto opiera się na dwóch odmiennych technologiach produkcji: prosciutto crudo to surowa, długodojrzewająca szynka konserwowana solą morską przez okres od 12 do ponad 24 miesięcy. Prosciutto cotto to parzona szynka poddawana gotowaniu na parze w temperaturze rdzenia 70°C po uprzednim peklowaniu w solance ziołowej.
Prosciutto crudo – co to za szynka i jak powstaje?
Co to prosciutto crudo? To tradycyjna włoska szynka surowa dojrzewająca, wytwarzana z udźca wieprzowego. Swój charakterystyczny smak i aromat zawdzięcza soleniu oraz długiemu dojrzewaniu, a nie gotowaniu czy pieczeniu. Słowo „crudo” oznacza po włosku „surowy”.
Produkcja obejmuje kilka etapów:
- nacieranie solą morską w chłodni o temperaturze 1-4°C,
- odpoczynek w chłodni przez 60-80 dni w temperaturze 1-5°C,
- płukanie z nadmiaru soli,
- dojrzewanie trwające od kilkunastu miesięcy (dla Prosciutto di Parma minimum 14) do ponad 24 miesięcy.
Polecane produkty do tego artykułu
Odsłonięte partie mięsa pokrywa się sugną, czyli mieszanką tłuszczu wieprzowego, soli, pieprzu i mąki ryżowej. Spowalnia ona odparowywanie wody i zapobiega zbyt szybkiemu wysychaniu zewnętrznych warstw mięsa.
Gotowe prosciutto crudo charakteryzuje się różowoczerwoną barwą mięsa otoczonego białą warstwą tłuszczu oraz wyrazistym, skoncentrowanym profilem smakowym łączącym nuty orzechowe z naturalną słodyczą. Wędlinę kroi się mechanicznie lub ręcznie w niemal przezroczyste plastry, dzięki czemu tłuszcz rozpływa się w ustach.
Najbardziej rygorystyczne normy jakościowe posiadają odmiany ze znakiem Chronionej Nazwy Pochodzenia (ChNP / wł. DOP): Prosciutto di Parma (dojrzewające przez minimum 14 miesięcy) oraz Prosciutto di San Daniele (dojrzewające przez minimum 13 miesięcy), których produkcja jest prawnie ograniczona do wyznaczonych regionów geograficznych Włoch.
Prosciutto cotto – czym jest włoska szynka gotowana?
Prosciutto cotto to parzona włoska szynka wieprzowa wytwarzana z trybowanego (pozbawionego kości) udźca, który poddaje się peklowaniu na mokro oraz powolnemu gotowaniu. Włoskie słowo „cotto” oznacza „gotowany” i definiuje termiczną metodę utrwalania tego produktu, stanowiącą przeciwieństwo suszenia naturalnego.
Proces technologiczny polega na nastrzyknięciu mięsa solanką z wyselekcjonowanymi ziołami i masowaniu mechanicznym w bębnach. U producentów premium cykle masowania i odpoczynku trwają nawet 48-72 godziny. Następnie mięso jest prasowane w formach i poddawane obróbce parowej w piecach, w których temperaturę podnosi się stopniowo. Gotowa szynka jest przechowywana w temperaturze nie wyższej niż 4°C.
Struktura gotowej szynki cotto pozostaje zwarta, a zarazem soczysta i jasnoróżowa, o łagodnym, lekko maślanym smaku ze zredukowaną wyczuwalnością soli.
Prosciutto crudo a cotto – najważniejsze różnice w strukturze i smaku
Zestawienie prosciutto crudo a cotto wykazuje fundamentalną różnicę: crudo to wyrób surowy, zagęszczony przez utratę wilgoci, natomiast cotto to wędlina gotowana, w której woda zostaje związana w strukturze białkowej mięsa. Prosciutto crudo ma intensywny, głęboki smak (tzw. umami), który rozwija się powoli podczas wielu miesięcy dojrzewania, oraz wyraźną słoność – Prosciutto di Parma zawiera około 4,5-5 g soli na 100 g. Z kolei szynka cotto jest znacznie łagodniejsza, ma czysty, świeży smak i ponad dwukrotnie mniej soli (średnio 1,8 g na 100 g).
W kuchni pełnią więc zupełnie inne role: crudo wybierz wtedy, gdy szynka ma być główną gwiazdą dania i nadać mu mocny, wyrazisty charakter, a cotto sprawdzi się jako delikatne tło, które świetnie uzupełni łagodne sery i nie przytłoczy pozostałych składników.
Jak podawać prosciutto crudo i prosciutto cotto? Zastosowanie w kuchni
Sposób serwowania obu wędlin zależy od ich odporności na temperaturę. Prosciutto crudo podaje się w temperaturze pokojowej, wyjmując je z lodówki ok. 30 minut przed podaniem. Tłuszcz wtedy mięknie, a smak staje się pełniejszy. Prosciutto cotto dobrze smakuje zarówno prosto z lodówki, jak i po zapieczeniu. Crudo nie lubi wysokiej temperatury, bo pod wpływem silnego ciepła twardnieje i traci aromat.
Prosciutto crudo serwuje się:
- Z owocami: z plastrami melona odmiany Cantaloupe lub dojrzałymi figami.
- Na zimno na desce wędlin: w towarzystwie serów dojrzewających (np. 24-miesięcznego Parmigiano Reggiano) i niesolonego pieczywa.
- Na pizzy i focacci: nakładane wyłącznie po wyjęciu ciasta z pieca, bezpośrednio na gorące składniki.
- Wyjątek na ciepło: rzymska saltimbocca alla romana, czyli eskalopki cielęce z liściem szałwii i płatem crudo. Smaży się je krótko na maśle, 2-3 minuty od strony mięsa, tak by crudo było tylko muśnięte ciepłem, a na koniec podlewa białym winem.
Prosciutto cotto stosuje się:
- W daniach zapiekanych: na pizzy Capricciosa lub Prosciutto e Funghi, gdzie plastry układa się pod mozzarellą przed pieczeniem w mocno rozgrzanym piecu.
- W tostach i panini: zapiekane z serem provolone, fontina lub mozzarellą.
- Do farszów i makaronów: krojone w drobną kostkę do sosów śmietanowych (np. tortellini panna e prosciutto) oraz tradycyjnych zapiekanek makaronowych (pasta al forno).
- W daniach jajecznych: w omletach i wytrawnych tartach, gdzie nie traci soczystości pod wpływem ścinania białka jaj.
Wolisz wyraziste prosciutto crudo czy delikatne prosciutto cotto? Sprawdź ofertę Deli Italia i wybierz włoskie smaki do swojej kuchni.